Thị trường các-bon đang là từ khóa “nóng” tại Việt Nam khi các cơ sở phát thải lớn có nghĩa vụ bắt buộc phải kiểm kê KNK và tuân thủ nộp trả hạn ngạch. Tuy nhiên, giữa các khái niệm chuyên ngành và quy định pháp lý đan xen, có rất nhiều nhầm lẫn đang tồn tại. Dưới đây là 6 hiểu lầm phổ biến nhất được tổng hợp từ các diễn đàn doanh nghiệp và các bài viết phân tích chuyên sâu.

Nhầm Lẫn Về Bản Chất Tín Chỉ & Hạn Ngạch

1.     “Tín chỉ các-bon và hạn ngạch phát thải là một”

Hiểu lầm: Rất nhiều người nhầm lẫn hai khái niệm này là một vì chúng đều có chung đơn vị tính là 1 tấn CO₂tđ tương đương (tCO₂tđ).

Sự thật: Hai hàng hóa này có bản chất khác nhau và được sử dụng với mục đích khác nhau trên thị trường:

• Hạn ngạch phát thải: là lượng KNK mà tổ chức được phép phát thải trong một khoảng thời gian xác định. Hiện trong giai đoạn thí điểm của thị trường (2025-2026) mã hạn ngạch VN2025 đã được cấp cho 110 cơ sở được phân bổ hạn ngạch theo Quyết định số 699/QĐ-BNNMT ngày 27 tháng 2 năm 2026.
• Tín chỉ carbon: là chứng nhận cho kết quả giảm phát thải từ các hoạt động giảm phát thải như năng lượng tái tạo. Để được giao dịch trên sàn, tín chỉ carbon phải được ban hành từ cơ chế tín chỉ nội địa của Việt Nam, cơ chế điều 6.2 và 6.4 của Thỏa thuận Paris.

Kết luận: Hạn ngạch là công cụ bắt buộc để tuân thủ, chỉ được phân bổ cho 110 cơ sở, trong khi tín chỉ có thể tạo ra một cách tự nguyện bởi các cơ sở có hoạt động giảm phát thải và chỉ được dùng để bù trừ một phần nhỏ (tối đa 30%) cho hạn ngạch phát thải theo quy định của Nghị định 119/2025/NĐ-CP.

Những hiểu lầm trong quy định giao dịch và nộp trả hạn ngạch

2.     “Phải nộp trả hạn ngạch cho nhà nước xong mới được quyền bán phần dư”

Hiểu lầm: Doanh nghiệp chỉ có quyền kinh doanh hạn ngạch sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ nộp trả. Các doanh nghiệp còn có sự hiểm nhầm này do nỗi lo khi đã thực hiện trao đổi hạn ngạch trên sàn thì không có đủ để nộp trả và cuối kỳ.

Sự thật: Căn cứ theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP), hạn ngạch là tài sản có thể giao dịch. Tới cuối kỳ, doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm nộp trả đủ lượng hạn ngạch tương ứng với phát thải thực tế.

Trên thực tế,Doanh nghiệp có quyền giao dịch, mua bán hạn ngạch trong tài khoản của mình ngaysau khi được phân bổ mà không cần chờ đến kỳ nộp trả. Đặc biệt, Hạ tầng giao dịch đã sẵn sàng từ 29/06/2026 và đã có 7 giao dịch hạn ngạch thành công (mức giá trung bình 134.000 VNĐ/hạn ngạch, tương đương 5,1 USD), minh chứng rõ nhất cho việc doanh nghiệp có quyền trao đổi hạn ngạch trước kỳ nộp trả.

3.     “Chủ động giảm sản xuất để bán hạn ngạch thu lời mà không có hậu quả”

Hiểu lầm: Có một số doanh nghiệp lầm tưởng có thể chủ động giảm sản xuất để kiếm lời từ kinh doanh hạn ngạch mà không có hậu quả gì do chưa hiểu hết bài toán phân bổ hạn ngạch.

Sự thật: Về mặt pháp lý, chưa có quy định nghiêm cấmviệc doanh nghiệp sụt giảm sản lượng dẫn đến dư hạn ngạch để bán. Tuy nhiên việc dừng sản xuất thường có ảnh hưởng về mặt tài chính lớn hơn nhiều so với lợi nhuận tiềm năng mà việc kinh doanh hạn ngạch có thể mang tới.

Ngoài ra còn 1 điểm rất quan trọng , phương pháp phân bổ hạn ngạch hiện tại được Chính phủ tính toán dựa trên dữ liệu lịch sử sản lượng của 3 năm gần nhất. Nếu cơ sở cố tình (hoặc bị động) giảm sản xuất năm nay, kỳ phân bổ tiếp lượng hạn ngạch được cấp cho cơ sở đó cũng sẽ bị giảm tương ứng với lượng sản lượng giảm. Khi sản xuất phục hồi, doanh nghiệp sẽ rơi vào cảnh thiếu hụt và phải lấy chính số tiền “lời” trước đó để mua bổ sung.

4.      “Kinh tế khó khăn chung, thâm dụng hạn ngạch đâu mà có người bán mà mua?”

Hiểu lầm: Do kinh tế khó khăn nên Tất cả các cơ sở đều thiếu hạn ngạch dẫn tới không có hàng để trao đổi

Sự thật: Trên thực tế, tổng hạn ngạch được kiểm toán trên phạm vi quốc gia và áp dụng cho các cơ sở phát thải lớn (Nhiệt điện, Xi măng, Sắt thép). Mặc dù tình hình kinh tế có khó khăn, không phải toàn bộ các ngành hay mọi doanh nghiệp đều giảm sản lượng. Ngay trong cùng một lĩnh vực, luôn có sự phân hóa: có doanh nghiệp mở rộng quy mô, sản xuất vượt công suất (dẫn đến thâm dụng hạn ngạch) và có doanh nghiệp thu hẹp sản xuất. Do đó, tính thanh khoản và nhu cầu mua bán trên thị trường luôn tồn tại.

Hiểu lầm về nghĩa vụ kiểm kê khí nhà kính theo Quyết định 42/2026/QĐ-TTg

5.     “Cơ sở bị loại khỏi Quyết định 42/2026/QĐ-TTg thì được miễn làm kiểm kê và nộp trả hạn ngạch”

Hiểu lầm: Các cơ sở được phân bổ hạn ngạch nhưng được loại khỏi danh sách Quyết định 42/2026/QĐ-TTg thì không còn nghĩa vụ kiểm kê KNK và nộp trả hạn ngạch.

Sự thật: Đây là hiểu lầm rất nguy hiểm, dù không có tên trong Quyết định 42/2026/QĐ-TTg (Quyết định cập nhật danh mục cơ sở phát thải), nhưng nếu cơ sở đã được phân bổ hạn ngạch theo Quyết định 699/QĐ-BNNMT, thì bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ đầy đủ.

Theo Điều 2 QĐ 699/QĐ-BNNMT, và Điều 19 Nghị định 119/2025/NĐ-CP, cơ sở được phân bổ hạn ngạch phải nộp trả tối thiểu bằng kết quả kiểm kê KNK trực tiếp. Như vậy kết quả kiểm kê KNK chính là cơ sở để thực hiện việc nộp trả hạn ngạch, nên các cơ sở đã được phân bổ hạn ngạch vẫn cần thực hiện kiểm kê KNK và thẩm định báo cáo kết quả KNK.

6.     Các cơ sở mới được đưa vào Quyết định 42/2026/QĐ-TTg thì chỉ cần làm kiểm kê KNK cho năm 2026.

Hiểu lầm: Các cơ sở mới được đưa vào Quyết định 42/2026/QĐ-TTg thì chỉ cần làm kiểm kê KNK cho năm 2026. Hiểu lầm này xuất phát do Quyết định 42/2026/QĐ-TTg được ban hành vào năm 2026, các cơ sở trước đó chưa có thông tin nên sẽ không cần thực hiện kiểm kê KNK cho năm 2025.

Sự thật: Trên thực tế, Nghị định 119/2025/NĐ-CP đã quy định rõ rằng báo cáo kiểm kê KNK cấp cơ sở nộp định kỳ 2 năm một lần, bao gồm kết quả kiểm kê KNK của 2 năm gần nhất. Do vậy tới kỳ báo cáo ngày 31/3/2027 tới, các cơ sở mới được thêm vào Quyết định 42/2026/QĐ-TTg vẫn phải đảm bảo nghĩa vụ kiểm kê và báo cáo kết quả kiểm kê KNK cho năm 2025 và 2026.

Đối với hơn 1.000 doanh nghiệp mới được bổ sung vào Quyết định 42/2026/QĐ-TTg, việc phải thực hiện kiểm kê KNK lần đầu tiên cho 2 năm liên tiếp (2025 và 2026) để nộp trước kỳ báo cáo 31/3/2027 là một thách thức khổng lồ về quản trị dữ liệu.

Nhằm giúp các cơ sở phát thải vượt qua rào cản này, ESGreen cung cấp EcoTrack – hệ thống phần mềm quản lý phát thải KNK toàn diện. EcoTrack hỗ trợ tự động hóa các bước tính toán, số hóa dữ liệu và xuất báo cáo chuẩn biểu mẫu mẫu của cơ quan quản lý, giúp doanh nghiệp thiết lập khung kỹ thuật vững chắc ngay từ những ngày đầu.

Hiện tại, ESGreen đang triển khai các chương trình chạy thử để đồng hành cùng doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển giao quan trọng này.

Liên hệ ngay với đội ngũ ESGreen để nhận tư vấn kỹ thuật chi tiết, trao đổi về thỏa thuận dùng thử và xây dựng lộ trình kiểm kê KNK phù hợp nhất cho cơ sở của bạn.

SĐT: 0856 357 968
Email: contact@esgreen.vn
Đ/C: Tầng 8, toà nhà Diamond Flower 48 Lê Văn Lương, Phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Website: https://esgreen.vn/